خبرگزاری مهر، گروه استان ها- مهدی بخشی سورکی: در تاریخ تشیّع، گاه نامهایی وجود دارند که نه فقط یک شخصیت دینی، بلکه نمادی از «اعتماد الهی»، «دانش آسمانی» و «ایستادگی در برابر تردیدها» هستند.
در میان این نامها، نام امام محمد تقی یا همان امام جواد علیهالسلام، جلوهای ویژه دارد، امامی که در خردسالی بر مسند امامت نشست، اما با دانشی شگفت، بزرگان عصر را به حیرت واداشت و تاریخ را به احترام خویش وادار کرد.
سال ۱۹۵ هجری قمری، مدینه میزبان تولد کودکی شد که بعدها شیعیان او را «جوادالائمه» خواندند، فرزندی از نسل نورانی امام رضا علیهالسلام که پدرش درباره او فرمود: برای شیعیان ما، مولودی با برکتتر از او متولد نشده است.
آغاز امامت امام جواد(ع) در هشت سالگی آزمون بزرگ شیعه
شهادت امام رضا علیهالسلام، در سال ۲۰۳ هجری، شیعیان را در برابر پرسشی دشوار قرار داد که آیا کودکی هشت ساله میتواند امام امت باشد؟
فضای جامعه شیعه آمیخته با نگرانی، حیرت و پرسش بود و بسیاری، بلوغ ظاهری را شرط رهبری دینی میدانستند و همین مسئله سبب شد گروهی در پذیرش امامت امام جواد علیهالسلام دچار تردید شوند.
اما پاسخ امام، نه در خطابههای طولانی، بلکه در میدان علم و استدلال آشکار شد و آن حضرت با استناد به نبوت حضرت عیسی علیهالسلام در گهواره، نبوت یحیی علیهالسلام در کودکی و جانشینی حضرت سلیمان علیهالسلام در سنین پایین، این حقیقت را یادآور شد که «امامت»، منصبی الهی است نه وابسته به سن و سال.
شیعیان نیز برای اطمینان بیشتر، بارها آن حضرت را در معرض پرسشهای پیچیده علمی و فقهی قرار دادند و آزمونهایی که نتیجهاش تنها یک چیز بود، اعتراف به عظمت علمی امامی خردسال.
مناظرات امام جواد علیهالسلام همگان را شگفتزده کرد
دوران امامت امام جواد علیهالسلام همزمان با خلافت دو خلیفه عباسی، یعنی مأمون و معتصم بود، حاکمانی که از نفوذ معنوی امام بیم داشتند و تلاش میکردند او را زیر نظر داشته باشند.
احضار اجباری امام از مدینه به بغداد، بخشی از همین سیاست بودو اما آنچه دستگاه خلافت انتظارش را نداشت، تبدیل شدن جلسات علمی به صحنه درخشش امام بود.
مشهورترین این رخدادها، مناظره امام با «یحیی بن اکثم» قاضیالقضات حکومت عباسی بود، مناظرهای که در آن، نوجوانی کمسن، با تسلطی حیرتانگیز، پیچیدهترین مسائل فقهی را پاسخ گفت و دانشمندان دربار را مبهوت ساخت.
در ماجرایی دیگر، هنگام بحث درباره حکم قطع دست دزد، امام چنان استدلال دقیقی ارائه کرد که حتی معتصم عباسی نیز ناچار به پذیرش نظر او شد، اتفاقی که بیش از پیش، حسادت و نگرانی حکومت را برانگیخت.
مبارزه امام جواد علیهالسلام با جریانهای انحرافی
دوران امام جواد علیهالسلام، عصر فعالیت گسترده فرقهها و جریانهای فکری گوناگون بود، از اهل حدیث و واقفیه گرفته تا زیدیه و غلات و امام با بصیرتی کمنظیر، مرز میان حقیقت و انحراف را برای شیعیان روشن میکرد.
او در برابر «اهل حدیث» که خدا را جسم میپنداشتند، موضعی صریح گرفت و شیعیان را از پیروی آنان برحذر داشت. در برابر «واقفیه» که امامت امام رضا علیهالسلام را نپذیرفته بودند نیز ایستاد و آنان را منحرف معرفی کرد.
اما خطرناکترین جریان، «غلات» بودند؛ گروههایی که با جعل حدیث و نسبت دادن سخنان دروغ به ائمه، چهره تشیع را مخدوش میکردند و امام جواد علیهالسلام با قاطعیت تمام، سران این جریانها را لعن کرد و شیعیان را نسبت به خطر آنان آگاه ساخت.
اگرچه تاریخ، امام جواد علیهالسلام را با مناظرات علمی و جایگاه امامت میشناسد، اما در زندگی شخصی، او تصویری باشکوه از مهربانی و فروتنی بود و لقب «جواد» تنها یک نام نبود، توصیف حقیقت وجود او بود.
بخشندگی امام جواد علیهالسلام زبانزد مردم بود و خانهاش مأمن نیازمندان و او همچون فقیران غذا میخورد، ساده میزیست و هرگاه از بیماری مؤمنی آگاه میشد، شخصاً به عیادتش میرفت.
در روایتها آمده است که امام، لباسهایی را که با آن نماز خوانده بود، به یاران نزدیکش هدیه میداد، هدیهای که برای آنان، نه فقط یک لباس، بلکه نشانی از محبت امام بود.
نفوذ روزافزون امام جواد علیهالسلام، خلافت عباسی را بیش از پیش نگران کرده بود و سرانجام، معتصم عباسی تصمیم گرفت این نور را خاموش کند.
بر اساس نقلهای تاریخی، آن حضرت با دسیسه حکومت و به وسیله زهری که همسرش «امفضل» دختر مأمون به ایشان خورانید به شهادت رسید.
امامی که تنها ۲۵ سال از عمر شریفش میگذشت، اما در همین عمر کوتاه، صفحهای ماندگار در تاریخ تشیع گشود.
پیکر مطهر آن حضرت امروز در کنار جد بزرگوارش امام موسی کاظم علیهالسلام، در شهر بغداد آرام گرفته، بارگاهی که قرنهاست مأمن دلهای عاشق و شیفتگان اهلبیت علیهمالسلام است.
میراث ماندگار یک امام جوان
امام جواد علیهالسلام ثابت کرد که حقیقت، وابسته به سن نیست و او در کودکی، سنگینترین مسئولیت الهی را بر دوش گرفت، در جوانی با بزرگترین عالمان عصر مناظره کرد و در نهایت، مظلومانه به شهادت رسید، اما میراث او همچنان زنده است، میراثی از علم، کرامت، آزادگی و ایمانی که حتی در سختترین شرایط نیز خاموش نشد.
توکل به خدا، رمز فتح قلههای بلند زندگی از نگاه امام جواد (ع) است
حجت الاسلام والسملمین حبیبالله فرحزاد در گفتگو با خبرنگار مهر، با بیان اینکه انسان همواره در جستجوی سعادت، آرامش، موفقیت و رسیدن به آرزوهای خود است، تصریح کرد: امام جواد (ع) در کلامی نورانی، راه رسیدن به اهداف بزرگ و ارزشمند را اعتماد به خداوند معرفی و فرموده اند، اعتماد به خدا، بهای رسیدن به هر چیز گرانبها و نردبان رسیدن به هر مقام بلند است.
وی ادامه داد: اگر انسان امید، اتکا و اعتماد قلبی خود را به خدای متعال بسپارد و تکیهگاه اصلیاش خدا باشد، نه اشخاص، مال، قدرت و موقعیتهای ظاهری، بدون تردید به مقصد خواهد رسید.
فرحزاد با اشاره به آیات قرآن کریم درباره ویژگیهای مؤمنان بیان کرد: خداوند در قرآن، مؤمنان واقعی را کسانی معرفی میکند که تکیهگاهشان خداست و قرآن کریم میفرماید اگر ایمان دارید، بر خدا توکل کنید.
وی افزود: بسیاری از انسانها تصور میکنند رزق، موفقیت، عزت و آرامش آنان وابسته به افراد، موقعیت شغلی، ثروت یا تواناییهای شخصی است، در حالی که قرآن تصریح میکند رزاق حقیقی خداوند است و همه اسباب عالم تحت اراده او قرار دارند.
این کارشناس دینی خاطرنشان کرد: انسان باید در کنار تلاش، علم، برنامهریزی و استفاده از اسباب طبیعی، دل خود را به خداوند متصل کند، چراکه گاهی تمام اسباب ظاهری فراهم است اما نتیجهای حاصل نمیشود و در مقابل، گاهی با کمترین امکانات، گرههای بزرگ زندگی باز میشود.
وی با ذکر نمونههایی از زندگی روزمره گفت: گاهی فردی سالها برای ازدواج، اشتغال یا رسیدن به خواستهای مشروع تلاش میکند اما همه راهها بسته میشود و در مقابل، شخص دیگری در زمانی کوتاه به نتیجه مطلوب میرسد. این حوادث نشان میدهد گرهگشای حقیقی خداوند است و انسان باید امید خود را به او معطوف کند.
وی به جایگاه ویژه امام جواد (ع) در تاریخ تشیع پرداخت و بیان کرد: امام جواد (ع) نخستین امامی بودند که در سنین کودکی به مقام امامت رسیدند و همین مسئله در آن دوران موجب شگفتی بسیاری از مردم، دانشمندان و حتی برخی شیعیان شده بود.
فرحزاد افزود: امام رضا (ع) در حدود ۵۰ سالگی صاحب فرزند شدند و امام جواد (ع) تنها فرزند آن حضرت بودند و از همین رو علاقه عاطفی عمیقی میان امام رضا (ع) و فرزندشان وجود داشت.
وی ادامه داد: امام جواد (ع) در حدود هفت سالگی به مقام امامت رسیدند و این موضوع برای بسیاری از افراد قابل درک نبود که کودکی خردسال بتواند پاسخگوی همه مسائل دینی، اعتقادی و علمی مردم باشد، اما همانگونه که حضرت عیسی (ع) در گهواره و حضرت یحیی (ع) در کودکی به نبوت رسیدند، امامت نیز منصبی الهی است و خداوند هر کس را بخواهد برای این مقام برمیگزیند.
این کارشناس دینی با اشاره به مناظرات علمی امام جواد (ع) تصریح کرد: مأمون عباسی که از نفوذ علمی و معنوی اهلبیت (ع) هراس داشت، تلاش کرد با برگزاری مناظرات علمی، جایگاه امام جواد (ع) را زیر سؤال ببرد، اما نتیجه این جلسات، چیزی جز آشکار شدن عظمت علمی آن حضرت نبود.
وی گفت: مأمون عباسی گروهی از بزرگترین دانشمندان و فقهای عصر را گرد آورد و یحیی بن اکثم، قاضیالقضات مشهور حکومت عباسی، پرسشی فقهی درباره شکار در حال احرام مطرح کرد تا امام را در تنگنا قرار دهد.
فرحزاد افزود: امام جواد (ع) در پاسخ، مسئله را به شاخههای مختلف تقسیم کردند و فرمودند باید روشن شود شکار در داخل حرم بوده یا خارج از حرم، فرد شکارچی عالم بوده یا جاهل، آزاد بوده یا بنده، عمدی بوده یا سهوی، برای نخستین بار این کار را انجام داده یا تکرار کرده است، شکار پرنده بوده یا غیر آن و دهها فرض دیگر.
وی خاطرنشان کرد: این پاسخ عالمانه چنان یحیی بن اکثم را متحیر کرد که قدرت ادامه مناظره را از دست داد و در برابر دانش الهی امام جواد (ع) سکوت کرد.
استاد حوزه علمیه قم ادامه داد: پس از آن، امام جواد (ع) نیز پرسشی فقهی از یحیی بن اکثم مطرح کردند و درباره مردی سؤال فرمودند که زنی در طول یک روز چندین بار بر او حلال و حرام میشود و قاضیالقضات عباسی از پاسخ درماند و امام جواد (ع) با تشریح احکام فقهی مربوط به آن، پاسخ مسئله را بیان کردند.
وی افزود: این مناظرات نشان داد امامان معصوم (ع) متصل به علم الهی هستند و در هیچ مسئلهای دچار ناتوانی علمی نمیشوند.
ویژگیهای اخلاقی امام جواد (ع)
فرحزاد در ادامه با اشاره به ویژگیهای اخلاقی امام جواد (ع) اظهار کرد: آن حضرت در عین جایگاه بلند علمی و معنوی، نمونهای کمنظیر از اخلاق، کرامت، مهربانی و تواضع بودند و به دلیل بخشندگی فراوان، به «جواد» شهرت یافتند.
وی گفت: امام جواد (ع) زندگی سادهای داشتند، با فقرا همغذا میشدند، به نیازمندان کمک میکردند و نسبت به مردم، به ویژه شیعیان، نهایت محبت و دلسوزی را داشتند.
این کارشناس دینی با اشاره به سختیهای زندگی امام جواد (ع) بیان کرد: آن حضرت در کودکی از پدر بزرگوارشان جدا شدند و پس از شهادت امام رضا (ع)، سالهای دشواری را تحت فشار حکومت عباسی سپری کردند.
وی افزود: مأمون و پس از او معتصم عباسی، همواره تلاش داشتند امام جواد (ع) را تحت کنترل قرار دهند و به همین دلیل آن حضرت را از مدینه به بغداد فراخواندند.
فرحزاد خاطرنشان کرد: امام جواد (ع) سرانجام پس از سالها فشار و آزار حکومت عباسی، در سن جوانی و به وسیله زهری که به تحریک معتصم عباسی به ایشان خورانده شد، به شهادت رسیدند.
وی ادامه داد: امام جواد (ع) پس از حضرت زهرا (س)، جوانترین معصومی هستند که به شهادت رسیدهاند و امروز مرقد مطهر ایشان در کنار مضجع نورانی امام موسی کاظم (ع) در شهر کاظمین، زیارتگاه عاشقان اهلبیت (ع) است.
استاد حوزه علمیه قم در پایان تأکید کرد: جامعه امروز بیش از هر زمان دیگری نیازمند احیای فرهنگ توکل، اعتماد به خدا و پیوند قلبی با اهلبیت (ع) است و سیره امام جواد (ع) میتواند چراغ راه نسل جوان در مسیر ایمان، موفقیت و آرامش باشد.
نظر شما